Nid oes unrhyw beth sy’n ein cysylltu â byd natur yn fwy cadarn, nac yn ein hatgoffa o’n bioleg anifeilaidd yn fwy clir, na bwyd. Tynnwch ymaith ddylanwadau dieithriol busnes amaeth, prosesu bwyd ac adwerthu, ac fe ddaw’n glir y dylai pryder ynglŷn â’r bwyd yr ydym yn ei fwyta a phryder ynglŷn ag iechyd byd natur fynd law yn llaw.

 

Mae yna ddigon yn y rhifyn hwn i ddangos uniad hapus bwyd a natur. Mae hanes ein hen isrywogaethau afalau Cymreig yn ein hatgoffa o’r rhinweddau yr oedd cenedlaethau cynharach yn eu cael yn yr isrywogaethau hyn, ac o’r rhodd ryfeddol gan y gorffennol i’r presennol sydd i’w weld mewn hen berllannau.

 

Mae gwarchodfa Cors Teifi wedi croesawu ych yr afon i rengoedd ei chynorthwywyr. Fel tractorau caeau reis a darparwyr cig iach a chaws mosarela, mae’r anifeiliaid hyn wedi dod â budd mawr i’n rhywogaeth ni. Draw ar y gors, maent yn darparu gwasanaeth arall, wrth glirio’r gorsen a gwella’r amgylchedd.

 

Bydd byd natur yn aml yn cael ei wthio i warchodfeydd bychain, ond mewn mannau lle mae llecynnau helaeth o gynefin heb ei wella yn aros, megis ar yr ucheldiroedd o gwmpas Cwm Elan, mae’r gwrychoedd yn llawn o gnau ac aeron, ac mae’r coedwigoedd a’r caeau’n llawn o ffyngau. Mae madarch gwylltion, rhai ohonynt gyda blas llawer gwell nag eiddo’r sfferau gwynion y mae archfarchnadoedd yn eu gwerthu, yn denu ymwelwyr ac yn cynnal yr economi lleol.

 

Y mae’n ‘dymor agored’ ar yr archfarchnadoedd. Mae llyfrau megis Shopped: The Shocking Power of British Supermarkets gan Joanna Blythman, a Not on the Label – What Really Goes into the Food on Your Plate gan Felicity Lawrence, wedi bod yn gwerthu fel slecs. Yr wyf wedi gwrthsefyll y demtasiwn i adolygu’r rhain, gan eu bod yn ymdrin â llygru’r gadwyn fwyd fel y mae hwnnw’n effeithio ar brynwyr, yn hytrach nag ymdrin â’r amgylchedd. Eto, mae hyn wedi fy ngadael gydag un llyfr i’w adolygu sy’n nodi’r holl gysylltiadau rhwng yr hyn yr ydym yn ei fwyta, sut y mae ein bwyd yn cael ei gynhyrchu, a beth y mae hyn yn ei wneud i’r amgylchedd byw.

 

Mae So Shall We Reap yn ddadansoddiad grymus o sut y mae’r diwydiant bwyd wedi mynd ar gyfeiliorn. Er bod yr hanes yn un trist, mae egin gwyrddion i’w gweld. Er nad yw’n addas iawn ar gyfer ffermio ‘nwydd’, lle mae’n rhaid cynhyrchu bwyd am y gost isaf bosibl ar gyfer y farchnad fyd-eang, mae gan Gymru asedau enfawr ar gyfer ffermio amgylcheddol, er enghraifft gwartheg duon Cymreig sydd wedi ymaddasu’n dda â’r amgylchedd hwnnw.

 

Mae adferiad dolydd brwyn a rhostiroedd, trawsnewidiad planhigfeydd yn goedwigoedd naturiol, a’r hyfrydwch o weld gweilch y pysgod yng nghefn gwlad Cymru, i gyd yn achos gobaith. Mae gan Gymru cymaint o fendithion naturiol fel ei bod yn anodd peidio â bod yn optimist, hyd yn oed yn wyneb problemau her amgylcheddol.

 

James Robertson